آی یو آی یکی دیگر از روش های درمان نازایی و بارداری است. IUI به معنای تلقیح داخل رحم اسپرم است، در این روش اسپرم را به وسیله یک کاتتر مخصوص به رحم زن لقاح داده میشود. گاهی بدلیل شکست در بارداری طبیعی، به زوج هایی که به نازایی دچار هستند روش آی یو آی پیشنهاد میشود.
آی یو آی چیست؟
در حالت عادی لقاح طبیعی بین زوجین به اینصورت است که اسپرم بطور طبیعی وارد واژن و دهانه رحم و سپس به لوله فالوپ رسیده و از انجا خود را به تخمک نزدیک میکند و لقاح شکل میگیرد. بعد از لقاح اسپرم و تخمک، جنین حاصل به سمت لوله فالوپ حرکت کرده و در رحم جایگزین میشود.
در بارداری با روش آی یو آی از اسپرم های همسر یا اسپرم های اهدایی نمونه گیری میشود سپس در آزمایشگاه اسپرم های نمونه گیری شده را شسته و از بین آنها اسپرم هایی که کیفیت بالاتری نسبت به سایر نمونه ها داشته باشد، تفکیک میشود.
بعداز آنکه تخمدان توسط داروهای هورمونی تحریک کننده شروع به تخمک گذاری و تولید تخمک کند، نمونه اسپرم های با کیفیت را از طریق یک لوله باریک به رحم انتقال میدهند. این روش تاحدودی به روش آی وی اف شباهت دارد با این تفاوت که هزینه پایین تری دارد.
مراحل انجام روش آی یو آی
در روش IUI نمونه اسپرم از نظر آنتی بادی پاکسازی میشود و سپس بوسیله کاتتر مخصوصی به رحم منتقل شده و ادامه فرایند باروری در رحم انجام خواهد شد. در لقاح داخل رحم اسپرم، سرعت رسیدن اسپرم به تخمک بیشتر است و به علت نوع فراوری اسپرم، پروتئین های مضر از آن حذف شده و با خطر حذف اسپرم توسط آنتی بادی های ضد اسپرم در رحم مواجه نمیشویم.
درعمل آی یو آی نیازی به بستری شدن نیست و عمل به صورت سرپایی انجام میشود، همچنین به راحتی در مطب پزشک قابل انجام است.
مراحل ای یو ای به صورت زیر است:
-
تولید تخمک
عموما تخمدان هر خانمی در طول ماه و بعداز قاعدگی یک تخمک آزاد میکند. اما برای آنکه تخمک های بیشتری برای لقاح تولید شوند، پزشک متخصص زنان و زایمان داروهای هورمونی برای بیمار تجویر میکند این داروها تحریک کننده تخمدان هستند و باعث میشوند تخمک بیشتر آزاد شود، تا شانس موفقیت ای یو ای افزایش یابد. البته گاهی اوقات هم مراحل درمان آی یو آی بدون داروهای تحریک کننده تخمک سپری میشود.
-
تعیین زمان تخمک گذاری
از آنجا که نمونه اسپرم با کیفیت باید درهنگام آزادسازی تخمک به رحم تزریق شود، لذا زمان آزادسازی تخمک توسط پزشک تعیین میشود.
آزادسازی تخمک در رحم گاهی در برخی مواقع با استفاده از آمپول HCG و حدودا 36 ساعت بعداز تزریق توسط پزشک اتفاق میافتد. و پزشک باید در مدت 24 الی 48 ساعت بعداز تزریق آمپول و رهایی تخمک، عمل آی یو ای را انجام دهد چرا که بهترین زمان برای IUI در این زمان میباشد.
همچنین با سونوگرافی واژینال پزشک قادر به بررسی تخمدان و رشد تخمک ها و زمان آزادسازی تخمک است.
-
تفکیک و شستشوی اسپرم باکیفیت
نمونه اسپرمی که از مرد گرفته میشود در روز عمل و در محیط آزمایشگاه شسته شده و اسپرم های با کیفیت بالاتر و محرک تر انتخاب میشوند. یکی از دلایل شستشوی اسپرم، وجود عناصر و پروتئین های مضر داخل اسپرم میباشد که ممکن است در فرایند لقاح توسط رحم از بین برود.
-
لقاح اسپرم و تخمک
انتقال اسپرم انتخاب شده توسط لوله باریک مخصوص به درون رحم در این مرحله انجام میشود که در مدت زمان کوتاهی قابل انتقال است.
-
تست بارداری
حدودا دو هفته بعداز لقاح اسپرم و تخمک تست بارداری گرفته میشود تا باروری و عدم باروری مشخص شود.
انواع روش های آی یو آی
درمان با روش IUI براساس دلایل نازایی متفاوت است و برای هرعلتی روش به خصوصی از ای یو ای بکارگرفته میشود. روش های IUI عبارتنداز:
انجام ای یو ای با کلومید
انجام روش آی یو ای به همراه کلومید بصورتی است که همزمان با درمان و شروع قاعدگی ، بیمار تست خون میدهد و دربعضی مواقع نیزبدلیل اطمینان از وجود یا عدم وجود کیست تخمدان برای فرد سونوگرافی تجویز میشود. در نتیجه با کنترل قاعدگی قبل از آزادسازی تخمک در تخمدان آی یو ای انجام میشود.
انجام IUI با گنادوتروپین
همزمان با شروع دوره قاعدگی برای بیمار تست خون و سونوگرافی تجویز میشود و داروهای گنادوتروپین برای فرد تزریق میشود. در این روش هر چندروز یکبار جهت تعیین میزان استرادیول و پروژسترون، آزمایش خون انجام میشود. دوز داروهای تزریقی باتوجه به میزان هورمون ها و تعداد فولیکول ها تغییر پیدا میکند سپس با بالغ شدن فولیکول های تخمدان آی یو ای انجام میشود.
کاربرد روش ای یو ای
- درمواردی که به دلایل نامشخص بارداری رخ نمیدهد
- وجود مشکلات آندومتریوز خفیف یا متوسط
- کاهش تعداد اسپرم ها
- زمانی که مرد مبتلا به آزواسپرمیک بوده و عقیم است
- وجود مشکلات دهانه رحم
آی یو آی (IUI) مناسب چه کسانی است؟
خانم هایی که بدلیل مشکلاتی که در بافت رحم دارند ویا به ترشحات غیرعادی دچارهستند وهمچنین آقایانی که بدلیل عدم تعداد و کیفیت اسپرم توانایی باروری ندارند، میتوانند از این روش برای باروری استفاده کنند. البته گاهی مواقع برای افرادی که دچارمشکل آنتی بادی ضداسپرم یا درد در هنگام مقاربت هستند نیز این روش پیشنهاد میشود.
به علاوه در شرایط زیر هم عمل آی یوای پیشنهاد میگردد:
- تعدادکم اسپرم در مایع منی
- وجود پروتئین ضد اسپرم در منی
- تحرک کم اسپرم ها
- عدم تخمک گذاری صحیح
- وجود نقص آلت تناسلی
- و …
این روش برای خانم هایی که دچار مشکلات لوله فالوپ، یائسگی، عفونت های لگن، آندومتریوزهستند و یا افرادی که تخمک گذاری در تخمدان هایشان نرمال و عادی نیست، کاربردی نخواهد داشت.
شانس موفقیت و بارداری با IUI
درمواردی که بارداری طبیعی بدلیل عدم حرکت اسپرم به رحم و سپس تخمک رخ نمیدهد، شانس موفقیت با عمل آی یو آی بیشتر از بارداری طبیعی است.
طبق تحقیقات بدست آمده شانس موفقیت با این روش بدون استفاده از داروهای تحریک کننده حدودا 4 تا 5 درصد و درصورت استفاده از داروهای تحریک تخمدان حدودا 15 درصد میباشد. درصورتی که فردی چند دوره آی یو آی ناموفق داشته باشد پزشک برای درمان نازایی از روش های دیگری مانند آی وی اف (IVF) استفاده میکند.
استفاده از دخانیات و نوشیدنی های الکلی و کافئین دار میتواند درصد موفقیت بارداری را کاهش دهد.
عوامل ناباروری به تفکیک درصد احتمال بارداری با IUI
- حرکت نامناسب و پایین اسپرم ها: 4 درصد موفقیت
- وجود مشکلات تخمک گذاری: 4 درصد موفقیت
- اختلال دردهانه رحم: 6 درصد موفقیت
- ناکافی بودن اسپرم در مایع منی: 6 درصد موفقیت
- مشکلات آندومتریوز: 7 درصد موفقیت
راه های افزایش شانس موفقیت IUI
- رژیم غذایی مناسب و مقوی از پروتئین
- جلوگیری از استرس خصوصا در آقایان
- دور بودن مرد از معرض فلزات و مواد شیمیایی
- عدم قرارگیری بیضه ها در معرض فشار و آب داغ
- درصورت عدم خونریزی برقراری رابطه جنسی 48 ساعت بعداز عمل آی یو آی
- ترمینات ورزشی بصورت منظم و مرتب
مراقبت های قبل و بعد از عمل آی یو آی
نکاتی که باید قبل از عمل رعایت شود:
- رژیم غذایی مناسب و سالم حاوی پروتئین، غلات، لبنیات در روزهای نزدیک به عمل
- نوشیدن آب به مقدار زیاد
- مصرف قرص ها و مکمل های مولتی ویتامین زیر نظر پزشک
- دوری از استرس و هیجان
- پرهیز از فعالیت زیاد و ورزش های پرتحرک
- انجام ورزش ها و تمرینات آرامشبخش
نکاتی که باید بعد از عمل رعایت شود:
- عمل آی یو ای سرپایی است و بعداز عمل نیازی به استراحت مطلق ندارد
- اجتناب از فعالیت های شدید و سنگین تا چندروز
- پرهیز از استرس و هیجان زیاد
مزایای عمل ای یو ای
در بسیاری موارد ناباروری از روش ای یو ای استفاده میشود. مزایای این روش:
- درمان نازایی در خانم با مشکلات آندومتریوز
- درمان نازایی با مشکلات دهانه رحم
- درمان نازایی با مشکلات تخمدان پلی کیستیک
- درمان نازایی با مشکلات تخمک گذاری
معایب روش آی یو آی
هیچگاه استفاده از داروهای هورمونی و تحریک کننده تخمدان بدون عارضه نیست. گاهی موارد استفاده از داروهای تحریک کننده تخمدان سبب ایجاد سندروم تخمدان یا OHSS میشود، که در نتیجه به بزرگ شدن تخمدان و نفخ و بزرگی شکم تبدیل میشود.
در بعضی موارد درصورت آلوده بودن اسپرم، سبب بروز عفونت های قابل انتقال از راه جنسی میشود. همچنین از دیگر عوارض این روش درمانی افزایش ریسک چند قلوزایی و بارداری پرخطر را میتوان نام برد.
تعیین جنسیت با آی یو آی IUI
تعیین جنسیت یکی از مواردی است که بعضی از زوجین اهمیت بسیاری برای آن قائل هستند. این تمایل گاهی بدلیل وجود یک فرزند بیمار ژنتیکی یا بیماری های خاص در خانواده بوجود می آید. روش آی یو آی یک از روش هایی است که والدین میتوانند از جنسیت و سلامت جنین اطمینان پیدا کنند، اما باید گفت درصد خطا در این روش بین 20 تا 25 درصد است و اگر زوجین خواهان اطمینان بیشتر هستند بهتر است از تعیین جنسیت با آی وی اف استفاده کنند زیرا کمترین خطا را دارد.
هزینه آی یو آی
عمل IUI یک روش درمان سرپایی است و نیاز به بستری شدن ندارد. هزینه آی یو آی درمراکز مختلف متفاوت است. اما باتوجه به شرایطی که این روش درمانی دارد هزینه ها بسیار کمتر از روش های دیگر نظیر آی وی اف است.