آزواسپرمی یک مشکل مردانه است که به علت نبود اسپرم در مایع منی به وجود می آید. گاهی علت بیماری آزواسپرمی قابل درمان است . از جمله دلایلی که سبب ابتلا به آزواسپرمی یا بی نطفگی در مرد میشود، اختلال در انزال، عملکرد بیضه ها، مشکلات هورمونی و … است. درصورتی که فرد اقدام به درمان این موارد شود می تواند از ناباروری جلوگیری کند.
آزواسپرمی یا بی نطفگی چیست؟
درصورتی که مایع منی مرد خالی از اسپرم باشد فرد به آزواسپرمیا مبتلا است. و درصورتی که درمان نشود باعث نازایی و ناباروری مرد میشود. ابتلا به آزواسپرمی می تواند انسدادی یا غیر انسدادی باشد، اگر علت انسدادی باشد مانع از خروج اسپرم ها میشود و اگر غیر انسدادی باشد به علت ساخته نشدن اسپرم در بیضه ها است. آمار ابتلا به این بیماری در مردان نازا طبق تحقیقات 10 تا 15 درصد و نسب به کل مردان 1 درصد است.
دلایل ابتلا به آزواسپرمی
عوامل متعددی میتواند در ابتلا به آزواسپرمیا دخیل باشد، بیماری های ژنتیکی مانند سندروم کلاین فلتر یا سابقه درمان های پزشکی مانند: شیمی درمانی ، پرتو درمانی، استفاده از داروهای خاص، مواد اعتیاد آور همچنین ناهنجاری های آناتومیکی مانند: واریکوسل یا نبود وازدفران
اما شایعترین دلیل ابتلا به ازواسپرمی وازکتومی است که در وازکتومی اسپرم از مایع منی جداست و در هنگام انزال توانایی پیوستن به مایع منی را ندارد.
از جمله دلایل انسدادی در ازواسپرمیا به موارد زیر اشاره میکنیم:
- ضربه یا آسیب وارد کردن به این نواحی
- عفونت
- التهاب
- سابقه جراحی در لگن
- وجود کیست
- وازکتومی
- فیبروز کیستیک
از جمله دلایل غیر انسدادی ابتلا به ازواسپرمیا موارد زیر می باشد:
- عوامل ژنتیکی مانند سندروم کلاین فلتر
- عدم وجود تعادل بین هورمون ها و غدد درونریز
- اختلالات انزالی
- بیماری های کبدی و کلیوی
- بیماری های بیضه مانند: تومور بیضه، پیچش بیضه، عدم تشکیل بیضه و …
- دیابت
بیشتر بخوانید: درمان ناباروری با آی وی اف (IVF)
انواع آزواسپرمی
-
آزواسپرمی پیش بیضه ای
این نوع از انواع ازواسپرمی براثر اختلالات غده هیپوفیز و هیپوتالاموس به وجود آمده و در حدود 2 درصد از مردان آزواسپرمی را دربرمیگیرد.
-
آزواسپرمی بیضه ای
ازواسپرمی بیضه ای از انواع غیر انسدادی است که طبق آمار حدود 49 درصد از مردان مبتلا به این بیماری از این دسته هستند. در این دسته از مردان کاهش نطفه زایی یا عدم نطفه زایی دیده میشود.
-
آزواسپرمی پس بیضه ای
این نوع از انواع بی نطفگی انسدادی است که به آن انزال معکوس نیز گفته می شود، در حدود 7 الی 51 درصد از مردان مبتلا به ازواسپرمی از این دسته هستند در این دسته با توجه به عدم وجود اسپرم در مایع منی نطفه زایی وجود دارد.
-
آزواسپرمی ایدیوپاتیک
شدیدترین نوع ابتلا به این بیماری مربوط به این دسته است و طبق آمار حدود 1 درصد از مردان مبتلا به این بیماری در این دسته بندی قرار دارد. علت بروز این اختلالات نامعلوم است اما مواردی مثل سن و وزن تاثیر گذار است.
نحوه تشخیص آزواسپرمی
با بررسی های پزشکی و اندازه گیری سطح هورمون ها در تشخیص اولیه بکار برده می شود. همچنین داشتن اطلاعاتی از سابقه پزشکی فرد، ناتوانی جنسی، التهاب بیضه ها و درمان های همچون پرتو درمانی و شیمی درمانی می تواند بر نتیجه اثرگذار باشد.
معاینه فیزیکی
بررسی های فیزیکی تشخیص بیماری شامل اندازه گیری بیضه ها، عملکرد بیضه ها، سازگار اپیدیدیم، صفات جنسی و ابتلا یا عدم ابتلا به واریکوسل است.
بیوپسی
بیوپسی یک روش نمونه برداری از بیضه ها است که با سوزن و با یک برش کوچک انجام می شود.
آزمایش ژنتیک
برای تشخیص ژنتیکی این بیماری نیاز به انجام آزمایشات ژنتیکی است زیرا غیر طبیعی بودن ژن ها می تواند در تولید اسپرم اختلال ایجاد کند.
ام آر آی
عوامل دیگری که در ابتلا به این بیماری نقش دارد ممکن است مربوط به غده هیپوفیز باشد.برای تشخیص این علت از عکس های واضح تر ام آر آی استفاده می شود.
بیشتر بخوانید: اهدای تخمک چیست؟
بیماری های مربوط به آزواسپرمی
- هایپر پرولاکتینوما
- سندرم كلاين فلتر
- التهاب بیضه
- سرطان بیضه
- فيبروز کیستی
- انسداد مجرای انزال
- انزال معکوس
- سندرم کالمن
- عقب ماندگى ذهنى
عوامل تاثیر گذار در ازواسپرمیا
- چاقی
- اضافه وزن
- آفتکشها
- مواد مخدر از قبیل ماریجوآنا
- پرتودرمانی
- زخمهای تناسلی
- عمل جراحی ناحیه لگن
- مصرف آنتیبیوتیک
چگونگی پیشگیری از ازواسپرمی
برخلاف بیماری های دیگر این بیماری غیر قابل پیش بینی و پیشگیری است اما با رعایت برخی اصول می توان شانس ابتلا به بیماری را پایین آورد. از جمله این موارد کاهش و کنترل وزن و رعایت سبک زندگی سالم را می توان نام برد. اما رعایت موارد زیر توصیه میشود:
- خودداری از انجام فعالیت های آسیب زا و پر ریسک به سیستم تولید مثل
- عدم حضور در معرض اشعه
- اطلاع از عوارض داروهای مصرفی
- جلوگیری از قرارگیری بیضه ها در دمای بالا
علائم آزواسپرمی
تشخیص این بیماری از طریق آزمایش های ناباروری امکان پذیر است و در دومرحله مجزا مایع منی بررسی میشود. انسداد مجرای اسپرم از طریق تصویربرداری قابل تشخیص است.
پایین بودن میزان هورمون های fsh وLH و همچنین پایین بودن سطح هورمون تستوسترون نشان دهنده آزواسپرمی پیش بیضه ای است، درصورتی که بالا بودن میزان هورمون ها نشان دهنده ازواسپرمی بیضه ای است. برای تشخیص آزواسپرمی انسدادی و غیر انسدادی در بعضی مواقع نیازمند تکه برداری است.
- ناتوانی باردار شدن شریک
- افزایش چربی بدن، موی بدن و بافت پستان
- ترشح شفاف، آبکی یا سفید از آلت تناسلی
- احساس توده یا تورم بر روی اسکروتوم که شبیه به یک کیسه کرم می باشد (واریکوسل)
- استرس یا فشار عاطفی از ناتوانی در داشتن بچه
- بیضه های کوچک، نرم و یا عدم وجود بیضه
- وریدهای بزرگ، پیچ خورده و قابل دید بر روی اسکروتوم (واریکوسل)
درمان آزواسپرمی یا بی نطفگی
درمان این بیماری با تجویز داروهای خاص و عمل جراحی انجام میشود.
دارو
علت بروز آزواسپرمی در بعضی آقایان به علت وجود هایپرپرولاکیتنمیا است که با عدم مصرف داروها بهبود می یابند و توانایی تولید اسپرم را پیدا میکنند.
عمل جراحی
در صورت آسیب به مجرای انزال برای برطرف کردن انسداد و ترمیم نیاز به عمل جراحی است.
پیوند مغز استخوان
بیمارانی که تحت درمان با شیمی درمانی و پرتو درمانی بوده اند برای درمان ناباروری از پیوند مغز استخوان برایشان استفاده می شود.